page title

'We zijn allemaal stadsastronauten'

Marjolijn van Heemstra is schrijver, theatermaker en correspondent Ruimtevaart bij De Correspondent. Ze wilde vroeger geen astronaut worden, maar is altijd gefascineerd geweest door de ruimte. ‘Natuurlijk zou ik wel graag een keer naar de maan vliegen’. Op 27 juni is de theatrale lezing Stadsastronaut te zien in het Planetarium, in een bijzondere uitvoering bij de ARTIS-Academie.

Hoe uit jouw fascinatie voor de ruimte zich?

“Ik ben al heel lang bezig met de vraag wat het betekent om op de planeet Aarde te leven. In een Melkweg. Een uitgestrekte ruimte waarvan je niet weet wat er allemaal is. We zijn zo bezig met de dagelijkse stress en zijn gewend onszelf altijd maar centraal te stellen. Als je dan kunt uitzoomen en denken: o ja, ik zit nu ook gewoon aan de rand van het Melkwegstelsel in het grootste mysterie ooit - dat helpt mij om te relativeren en alles in een ander perspectief te zien. Ik vind dat
bevrijdend."

 Wat is een stadsastronaut precies?

“Een stadsastronaut is iemand die op aarde leeft, maar met het besef dat hij op een planeet leeft, in een heelal, aan de rand van een Melkweg. Het is een gewoon mens, maar met een kosmisch bewustzijn. Stadsastronaut zijn gaat in eerste instantie over samenhang: dat is ook waar ik in mijn voorstelling naar op zoek ga. Hoe hangen dingen samen? En hoe hang ik samen met die dingen? In welk netwerk zit ik? Wat en wie is er afhankelijk van mij? Dus jezelf niet meer zien als een losgeknipt individu, maar als een knooppunt binnen netwerken.”

Hoe is de voorstelling tot stand gekomen?

“Ik wilde al lang iets doen met mijn fascinatie voor de ruimte. Samen met twee toekomstdenkers van Studio Monnik ben ik in Rotterdam de Academie voor Stadsastronauten begonnen. We organiseerden nachtwandelingen over lichtvervuiling,
het feit dat we de sterren niet meer zien en wat dat met ons doet: we raken het heelal kwijt als navigatiemiddel. Dat is een groter verlies dan alleen het kwijtraken van ons uitzicht. De voorstelling begon vanuit die vraag: wat missen we eigenlijk doordat we het heelal steeds meer uit het oog verliezen? 

Je kijkt niet meer naar de sterren, want daar heb je geen tijd voor.

We hadden het ook over het overzichtseffect dat astronauten ervaren als ze vanuit de ruimte naar de aarde kijken. Maar hoeveel mensen ervaren dat?

"700! En ruim zeven miljard andere mensen niet. Dus hoe vertaal je dan zo’n astronautenblik naar hier? Naar een wijk in Amsterdam-Noord? Met een voortuin vol viooltjes? En wat kan je eigenlijk feitelijk met die blik? De voorstelling is heel praktisch geworden, veel aardser dan die wandeling. Ik heb het bijvoorbeeld over het feit dat we in een economische tijd leven waardoor we de hele tijd keihard doorgaan, zonder te stoppen. Groei en vooruitgang, daar gaat het om. Je kijkt niet meer naar de sterren, want daar heb je geen tijd voor. Je navigeert op je telefoon. En je weet niet wat er voor je op de grond leeft, want je bent helemaal niet bezig met je voortuin. Het gaat dus om zijn waar je bent, maar daar heb je tijd voor nodig.”

Is tijd de sleutel tot het stadsastronautschap?

“Ja, het eerste wat je moet doen is een andere tijd opzoeken, uit de stress stappen. Je afvragen: Waar ben ik? Wat is de grond waar ik op sta? Wat leefde hier vroeger? Op welke aardlagen staat mijn huis? Welke sterrenbeelden zie ik hier boven me als er niet te veel lichtvervuiling zou zijn? Welke bomen staan er tegenover mijn huis? Hoe werken die? Hoe oud worden die? Dat soort dingen. Dan ga je je vanzelf bezighouden met andere tijdlagen: geologische tijd, ecologische tijd, stronomische tijd... Door je te vereenzelvigen met die andere vormen van tijd word je ook die andere vormen van tijd. Dan word je een ecologisch, geologisch of astronomisch mens. Dat zíjn we natuurlijk allemaal al: we zijn allemaal al stadsastronauten, alleen vergeten we dat steeds.”

Marjolijn van Heemstra in het Planetarium

Op 27 juni is er een unieke editie van Stadsastronaut in het Planetarium, gebaseerd op de voorstelling. 

koop een kaartje