page title

'Als een soort verdwenen is, komt hij niet meer terug'

Denker des Vaderlands René ten Bos schreef boeken over onderwerpen als geniale dieren, water en het Antropoceen. In april verscheen zijn afscheidsessay als Denker des Vaderlands: Extinctie. Op 22 mei 2019, de Internationale Dag van de Biodiversiteit, geeft hij hierover een lezing in ARTIS.

De laatste witte neushoorn en anderen_koraal_aquarium_1920x1080.jpg

“Er verdwijnen insectensoorten, koraalriffen en bacteriën. En heel veel soorten die wij nog niet eens kennen.”

Waarom wilde u uw laatste essay als Denker des Vaderlands over dit onderwerp schrijven?

“Extinctie, ook van onszelf, is een onderwerp dat veel filosofen heeft beziggehouden. Omdat steeds duidelijker blijkt dat de mens ver over de planetaire grenzen heengaat en er een grote kaalslag onder soorten aan de gang is, leek het me hoog tijd om het begrip opnieuw te bekijken. We moeten begrijpen hoe klein wij zijn en dat de teloorgang van soorten ook onszelf bedreigt. Wij zijn zonder het te beseffen nog altijd in grote mate afhankelijk van de natuur.”

Wat verstaat u onder extinctie?

“Extinctie betekent niet dat het laatste exemplaar van een soort verdwijnt, maar het gaat om het vervullen van een functie binnen de voedselketen. Als een soort binnen het ecologisch systeem geen nut meer heeft, is hij uitgestorven. Het heeft dan ook geen zin om soorten weer tot leven te brengen, zoals nu geprobeerd wordt met de mammoet. Want die mammoet heeft geen functie en draagt dan ook niet bij aan de biodiversiteit.”

Binti_Yanga_gorilla_baby_tijdlijn_1920x1080.jpg

“Met de huidige snelheid verwachten wetenschappers dat er in het jaar 2100 geen mensapen meer in het wilde leven.”

Er worden ook nog steeds nieuwe soorten ontdekt en er zijn soorten die zich aanpassen aan de nieuwe klimaatomstandigheden. Put u daar geen hoop uit?

“Het gaat om het systeem, om de ecologie. Er zijn zeker soorten die profiteren van de dominantie van de mens, maar de soortenrijkdom wordt minder. Als je kijkt naar de zoogdieren, dan zijn de mens en zijn vee oppermachtig. Slechts 2 tot 3% zijn wilde dieren en dat percentage daalt. Met de huidige snelheid verwachten wetenschappers dat er in het jaar 2100 geen mensapen meer in het wild zullen leven. Maar er verdwijnen ook insectensoorten, koraalriffen en bacteriën. En heel veel soorten die wij nog niet eens kennen. Als die eenmaal verdwenen zijn, komen ze nooit meer terug. Dat is iets waar we meer bij zouden moeten stilstaan.”

Kunnen we iets doen om de soortenrijkdom te behouden?

“We kunnen het tij niet keren, maar we kunnen wel beslissen om het vanaf nu anders te doen. De eerste stap is erkennen dat de kaalslag van de biodiversiteit een probleem is. Dat besef moet er komen zodat we die kaalslag kunnen proberen te temperen. Her en der gebeurt dat al. Je ziet nu bijvoorbeeld veel rewilding initiatieven: een vorm van natuurbehoud waar de natuur haar gang kan gaan. En in de landbouw wordt de monocultuur aangepakt door stroken natuur in het land de ruimte te geven. Maar op globale schaal is dat allemaal veel te weinig: de berekeningen zijn niet zo positief als het enthousiasme. Uiteindelijk zal ook de mens ten onder gaan, maar de aarde zal heus wel blijven bestaan hoor.”

Over René ten Bos

René ten Bos is filosoof, hoogleraar filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en was tot voor kort Denker des Vaderlands. Hij staat erom bekend zware thema’s met humor en blijmoedigheid te benaderen. In zijn net uitgekomen boek Extinctie probeert hij te achterhalen hoe het komt dat we ons weinig druk maken over het massale uitsterven van microben, planten en dieren. Op woensdag 22 mei – de internationale dag van de biodiversiteit – is hij te gast bij de ARTIS-Academie.

meer informatie