• Column. 'Dag Giraf' - Stadsecoloog Remco Daalder.
• De biologische klok. In plant, dier en mens.
• Interview. Met Ton van Groningen, dierverzorger Apenhuis - onderwerp met name de orang-oetans in Artis en op Kalimantan.
• Paren & Baren. Het meest uitgekookte dier.
• Artislezingen. Overzicht van het programma in 2000.
• De collectie Vrolik. Tentoonstelling in het Zoölogisch Museum, aquariumgebouw.
• Haring of Kuit? Vragen en reacties.
• Ezelsoren. NATURA ARTIS MEDIA - boeken, CD-ROMS en Web-sites (dit keer: thema Mensapen).

"Mijn ultieme wilderniservaring had ik in de Donaudelta in Roemenië. Dagenlange vaartochten door de moerassen en moerasbossen werden beloond met geweldige kolonies van grote, visetende vogels. Tientallen, honderden blauwe reigers, ralreigers, aalscholvers, kwakken en ibissen zaten dicht op elkaar in rommelige nesten. Eén grote, overdonderende uitbarsting van leven..."

Het begin van de column van Remco Daalder, stadsecoloog in Amsterdam en columnist van het Amsterdams Stadsblad.

De biologische klok door prof. dr. W.J. Rietveld, Hoogleraar Fysiologie, Leiden Hoe komt het toch dat de cactus die als de ‘koningin van de nacht’ bekend staat, alleen in de nacht bloeit? Waarom vliegen merels overdag en uilen 's nachts? Waarom zijn konijnen het meest actief tijdens de ochtend en avondschemering? Waarom zijn er uitgesproken ochtend maar ook uitgesproken avondmensen? Eigenlijk draaien al die vragen maar om één centraal probleem: Wat is de invloed van de afwisseling van licht en donker en van zomer en winter op het gedrag van plant en dier. Wij gaan, als typische dagdieren, elke avond naar bed en zijn dan in de ochtend weer wakker. Dag in dag uit, elke 24 uur. Elk voor- en elk najaar zien we de trekvogels op weg naar en komen van andere oorden. Is het nu de natuur om ons heen die dat allemaal laat gebeuren of hebben wij een ingebouwde klok die dat veroorzaakt?

Een romantische impressie van Cactus grandiflora, de ‘cactus van de nacht’. Tekening door Dr. Robert John Thornton (1768-1837) gepubliceerd in ‘The sexual system of Linnaeus and the Temple of Flora’ (Linnean Society, London).

Paren & Baren - Het meest uitgekookte dier door Maarten Frankenhuis Niets menselijks is de dieren vreemd; partners trekken elkaar aan, stoten elkaar af. Alleen... ze doen het nét even anders. In 'Paren & Baren' beschrijft Maarten Frankenhuis, directeur van Artis, verschijnselen rond seksualiteit en voortplanting bij dieren. In dit laatste artikel in deze serie gaat hij in op de combinatie seks en macht. De oermens was een jager/verzamelaar. Net zoals de wolf opereerde hij in groepsverband. Dit schilderij van Z. Burian uit 1955 (Nationaal Natuurhistorisch Museum, Leiden) geeft een idee van de leefwijze van de Javamens (Homo erectus erectus).

Schilderij van Z. Burian (Nationaal Natuurhistorisch Museum, Leiden

Op de middenpagina's van dit tijdschriftnummer staat het complete aanbod aan lezingen in Artis - deze pagina's zijn ook aparte te verkrijgen als folder. De lezingen hebben een biologische, geologische of astronomische invalshoek. Informatie over de meest recente lezingen vindt u via de pagina Actueel op deze website.

Twee jaar geleden verscheen in dit tijdschrift een artikel van dierverzorger Ton van Groningen over zijn reis naar Camp Leaky, het onderzoekscentrum voor orang-oetans op Kalimantan (Borneo) dat in onder leiding staat van de beroemde orang-oetandeskundige Biruté Galdikas. Ton leerde haar kennen toen zij in 1997 in Artis een lezing gaf ter gelegenheid van het verschijnen van haar boek ‘De spiegel van het paradijs. Mijn jaren bij de orang-oetans van Borneo’. Sindsdien is Ton met zijn gezin elk jaar teruggegaan om in zijn vakantie mee te helpen met de opvang en de herintroductie van orang-oetans. Een gesprek over orang-oetans, het Apenhuis van Artis, en de situatie van de orang-oetans op het door bomenkap en branden geteisterde Indonesische eiland Kalimantan.

Artis-orangs met een doerian

Ton van Groningen op Kalimantan

De collectie Vrolik - Van voor het leven tot na de dood door Tiziana Nespoli, Zoölogisch Museum, Universiteit van Amsterdam Het hart van een jonge man. Het strottenhoofd van een Tasmaanse Duivel. Een hondje met een hazenlip en het skelet van een schaap met zes poten. Bizarre objecten uit de privécollectie van de Amsterdamse geleerden Gerard en Willem Vrolik, te zien in de tentoonstellingszaal van het Zoölogisch Museum in het aquariumgebouw van Artis. Toch gaat het om meer dan een griezelkabinet. Titiana Nespoli vertelt over het ontstaan van de collectie Vrolik en de wetenschappelijke betekenis ervan.

Expositie Vrolik in aquariumgebouw

• Millennium-dilemma's Mijn waardering voor het themanummer Millennium is nog groter dan anders. Ik ben blij met de onverwachte bijdragen 'Sleutel tot 2000' door Johan Gijsenbergs en 'Uren, dagen, maanden, jaren...' door Jan Werner. Meer indirect ben ik blij met 'Artis in het volgende millennium' door Hans van Weerd: het kweekt begrip, en begrip kweekt bij mij waardering. Het artikel maakt mij ook minder ontvankelijk voor de ophef die het Algemeen Dagblad nu (bedoeld wordt het artikel Surplus in de dierentuin' dat zaterdag 13 november 1999 in het Algemeen Dagblad verscheen, red.) maakt. Ik hoop dat de betrokken dierentuinen begrip kunnen verwerven voor hun dilemma's - en daarnaast willen wijzen op de huichelachtigheid waarmee wij dieren onderscheiden: waarom zou je geen antilopen mogen kweken mede om als prooi te dienen, maar wel bio-industrie bedrijven?
  Chris Laarman, Amsterdam
• Surplus wandelende takken
  Wat moeten wij doen met ons overschot aan wandelende takken? Wij begonnen met 4 exemplaren, maar binnen een paar maanden zijn er zo’n 80 bijgekomen. Wel leuk natuurlijk, maar zoveel, dat was nu ook weer niet de bedoeling! Mijn dochter (7 jaar) heeft al in de behoefte van vriendjes en vriendinnetjes voorzien, maar we hebben er nog steeds ongeveer 60. Bestaat er niet een opvanghuis voor deze mooie diertjes? Heeft Artis een oplossing?
  Ellen Kersbergen, Amsterdam
• Elanden in Artis?
  Al heel lang ga ik ieder jaar een aantal keren naar Artis, vaak in gezelschap van mijn broer. En elke keer vraagt hij mij waarom er geen eland is in Artis. Daarom de volgende vraag: Is er in het verleden wel een eland in Artis geweest en komt hij er misschien in de toekomst?
  W.K. ten Napel, Amsterdam

Besproken zijn:

Zarafa, de geschiedenis van een giraffe: In het boek 'Zarafa, de geschiedenis van een giraffe' is een kaart van Europa en een deel van Afrika afgebeeld. Hij staat als het ware model voor 'Het ware verhaal van de reis van de giraffe Zarafa (een verbastering van het Arabische 'zerafa', waarvan ook giraffe is afgeleid), van donker Afrika tot hartje Parijs'.

Evolutie betrapt, onderzoekers in het voetspoor van Darwin: In dit bijna 200 pagina's tellende boek wordt door verschillende Nederlandse onderzoekers – waarvan de 'thuisbasis' echter helaas niet vermeld wordt - in een 16-tal hoofdstukken verteld over de evolutie. Op zeer inzichtelijke wijze wordt de lezer aan de hand van specifieke voorbeelden een kijkje gegund ‘in de keuken van het evolutiebiologisch onderzoek’.

Hé Chimpansee: Voor kinderen die van chimpansees houden, is er een mooi nieuw boek verschenen. ‘Hé Chimpansee’ is door niemand minder geschreven dan Jane Goodall, de chimpanseeliefhebster en -kenner bij uitstek.

Internet: Mensapen. Dit keer komen aan bod drie (Engelstalige) websites die gaan over drie zeer aan de mens verwante diersoorten: de orang-oetan, de chimpansee en de gorilla. De websites zijn tevens de ‘uithangborden’ van drie organisaties die zich inzetten voor de bescherming van deze mensapen, én het zijn de directe (of indirecte) uitvloeisels van de activiteiten van drie opmerkelijke vrouwen: Biruté Galdikas, Jane Goodall en Dian Fossey.