historie

vroege historie

Artis is in 1838 opgericht onder de naam Natura Artis Magistra door "de drie W's": de heren Westerman, Werlemann en Wijsmuller. De meeste Europese dierentuinen waren tot dan toe privébezit, maar in navolging van de London Zoo (1828) wilde ook Artis algemeen toegankelijk zijn voor de gegoede burgerij. Reeds vanaf het begin had Artis als doel "Het bevorderen van de kennis der Natuurlijke Historie". Artis is begonnen op het terrein rondom de huidige Kinderboerderij, toen "het Buiten Middenhof" geheten.
De eerste collectie was niet erg opzienbarend - een paar papegaaien, aapjes en een Surinaamse boskat - maar al een jaar later kon het hele "reizende beestenspul" van C. van Aken worden overgenomen. Een dierenstoet met aan het hoofd de grote olifant Jack, vergezeld van onder andere 3 paar leeuwen, een panter, een tijger, een poema, hyena's, ijsberen, bruine beren, een zebra, gnoe, kangoeroe, en zelfs een boa constrictor van meer dan vijf meter lang. In één klap was Artis een echte dierentuin geworden.

Artis in de 19e eeuw

In de eerste veertig jaren van haar bestaan - van 1838 tot circa 1878 - kon Artis kaveltje voor kaveltje uitbreiden tot een oppervlakte van ruim 10 ha. en breidde de diercollectie langzaam uit. Daarnaast groeide de verzameling van "dode voorwerpen", waarvoor in 1850-1855 een indrukwekkend Museum werd gebouwd. Veel van de Artisleden zaten op de Grote Vaart of hadden anderszins met Oost- en West-Indië te maken, zodat zowel dieren als fraaie uitheemse voorwerpen meer dan dagelijks aan de collectie van het Genootschap Natura Artis Magistra werden toegevoegd. Een heel Etnografisch Museum, het huidige gebouw De Volharding, stond er rond 1900 mee vol, en in de Tuin vindt de bezoeker nu nog de twee levensgrote 18e-eeuwse boeddhabeelden die Kapitein M.J.B. Noordhoek Hegt uit Japan voor Artis meenam. Steeds meer musea waren nodig om bv. ook de geologische en paleontologische schenkingen een goede plaats te geven en rond 1900 waren er tien van zulke museumruimtes in Artis te vinden. Ook de Artis Bibliotheek werd voortdurend met prachtige en ook antiquarische aanwinsten verrijkt.

Artis in de 20e eeuw

Vanaf het begin van de 20e eeuw ging het minder goed met Artis. In 1939 dreigde zelfs een faillissement voor het Genootschap Natura Artis Magistra. De bezittingen buiten de levende dieren werden daarom overgedragen aan de stad Amsterdam en de provincie Noord Holland. Artis mocht de gebouwen en de grond terughuren voor 1 gulden per jaar! De boeken, opgezette dieren, schelpen, mineralen en andere natuurhistorische bijzonderheden werden eigendom van de verschillende museale afdelingen van de Universiteit van Amsterdam, net als de dieren wanneer ze eenmaal overleden waren. De indrukwekkende Etnografische collectie was al rond 1920 geschonken aan het pas opgerichte Tropenmuseum. Wel zorgt het Zoölogisch Museum voor wisselende exposities in het Aquariumgebouw. Na de moeilijke oorlogsjaren (40-45) ging het in de jaren '50-'60 gelukkig weer beter met Artis. Na een korte dip (rond 1970) ging het Artis de laatste twee decennia van de twintigste eeuw voor de wind. In 1988 vierde Artis haar 150 jarig bestaan met de opening van een nieuw Planetarium; enkele jaren later werd ook het Geologisch Museum van de Universiteit op eigen terrein gezet. In 1997 kwam het verlossende woord van de Raad van State: Artis mag uitbreiden aan de Doklaan.

1997 - 2002: Artis breidt uit

Artis liet al in de jaren twintig van de twintigste eeuw haar oog vallen op de toenmalige laad- en losplaats van de Nederlandse Spoorwegen aan de Plantage Doklaan, pal naast de dierentuin. Met het Doklaanterrein zou Artis aan het water komen te liggen: een dierentuin aan de gracht. Opeenvolgende Artis-directies wilden het terrein inlijven - het was immers de enige mogelijkheid voor de dierentuin om haar gebied verder te vergroten - maar om allerlei redenen mislukten die pogingen steeds. Pas in het voorjaar van 1997 kwam het verlossende woord van de Raad van State: Artis mag uitbreiden tot aan de oevers van het Entrepotdok! Omdat de plannen al lang klaarlagen, kon de bouw snel van start. Artis bouwde de Afrika Savanne voor de zebra’s, gnoes, algazellen en kleine Afrikaanse dieren, een Speeleiland, een nieuw restaurant, een nieuwe tropische kas en een modern Verzorgingscentrum. Op 24 april 2002 heeft Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Margriet de Afrika Savanne officieel geopend.

de toekomst: vernieuwing

Artis is druk bezig met een grote vernieuwing en moderniseringsslag. Een belangrijk onderdeel van het plan is het vervangen van het huidige parkeerterrein door een (ondergrondse) parkeergarage. De ruimte die hiermee vrij komt zal dan onder andere gebruikt worden voor de grote katachtigen. Als deze laatste fase van de uitbreiding ook gerealiseerd is, zal Artis 14 ha. groot zijn. Lees meer over de vernieuwing van Artis.

historie

vroege historie

Artis in de 19e eeuw

Artis in de 20e eeuw

1997 - 2002: Artis breidt uit

de toekomst: vernieuwing

stuur door

ontdek artis

Meer in Artis

Natura Artis Magistra